Gdy na skutek kryzysu Prus w 1807 r. do rządu wszedł baron vom Stein, a potem książę von Hardenberg, to obaj zapoczątkowali kompleksową reformę społeczną i gospodarczą państwa. Opierała się ona w dużej mierze na ideach Kanta i Krausa. Ich zwolennikami byli ważni reformatorzy, w tym wielu Wschodnioprusaków, np. von Schön czy von Schrötter.
Uznano, że należy znieść stare więzi stanowe, a zamiast tego wzmocnić prawa i obowiązki obywateli. Już w edykcie październikowym w 1807 roku w Kłajpedzie zniesiono poddaństwo chłopów. Po rozpoczęciu reformy rolnej uwolniono handel, wzmocniono samorządy miejskie, wprowadzono reformy podatkowe, zbudowano rygorystyczną administrację państwową i wydano edykt emancypacyjny dla Żydów.
Szlachta w Prusach Wschodnich stawiła opór tym zmianom, a po 1815 roku reforma rolna została osłabiona. Mimo to – dzięki reformie edukacji zaprowadzonej przez Humboldtów oraz reformie wojska Gneisenaua i Scharnhorsta – ugruntowano potęgę Prus na cały XIX wiek.
Zdjęcia:
1.) Theodor von Schön (1773-1856)
Jako syn dzierżawcy domeny w Prusach Wschodnich Schön sporządził raport o podległości dziedzicznej, który stał się zasadniczym trzonem październikowego edyktu vom Steina z 1807 roku. Królowie Prus znieśli pańszczyznę chłopów w dobrach królewskich już w XVIII wieku. Później Schön był prezydentem prowincji pruskiej. Już w okresie przed rewolucją marcową 1848 roku wyróżniał się jako liberalny reformator, aż do opuszczenia służby cywilnej w 1842 roku. Z wdzięczności za przeprowadzenie szeroko zakrojonej renowacji zamku w Malborku mianowano go jego „burgrabią”.
2.) Friedrich Leopold von Schrötter (1743-1815), 1794
Ukształtowany w kręgu liberalnych przedstawicieli Oświecenia w Królewcu, takich jak Immanuel Kant, Theodor Gottlieb von Hippel Starszy, Johann Georg Scheffner i Christian Jacob Kraus, von Schrötter od 1791 roku był nadprezydentem Królewca. Zasłynął dzięki „Pomiarowi krajowemu Schroettera”, czyli projektowi pomiarów geodezyjnych Prus Wschodnich i Zachodnich.
Cytat tytułowy: Z edyktu październikowego 1807 roku