W XIX wieku ściśle hierarchiczne społeczeństwo stanowe epoki absolutyzmu przekształciło się w nowoczesne społeczeństwo obywatelskie. Sukcesy Francji po rewolucji 1789 r. udowodniły przewagę patriotycznych obywateli nad zależnymi od feudałów poddanymi.
Podczas kryzysu państwa po 1806 r. na dworze pruskim przewagę zdobyli reformatorzy spod znaku oświecenia i liberalizmu. Wprowadzili rozwiązania, które wywołały duży sprzeciw, zwłaszcza w agrarnych Prusach Wschodnich, ale szybko zmieniły ich strukturę społeczną. Na przykład szlachcie zezwolono na wykonywanie zawodów mieszczańskich, a z kolei mieszczanie mogli kupować majątki ziemskie.
Także tzw. „wojny wyzwoleńcze” przeciwko Napoleonowi, które charakteryzowały się wzmożeniem patriotycznym, częściowo zatarły granice stanowe. Mobilizacja miała charakter ludowy, dlatego też mieszczanie – choć rzadko – pełnili funkcję oficerów. Ustanowiony wówczas order „Żelazny Krzyż” był dostępny dla wszystkich stopni wojskowych.
Ilustracja:
Max Kaehler, Dwór Wogenab [Jagodno] pod Elblągiem, 1857
Nurt romantyczny tamtych czasów gloryfikował pozornie uświęcony i stabilny świat, który dawno przeminął. Związane z reformami zmiany w strukturach społecznych były natomiast szczególnie głębokie na obszarach wiejskich. Gospodarstwa stały bardziej nastawione na zysk, maszyny zastąpiły pracę rąk ludzkich, a nowoczesne metody uprawy i hodowli zwiększały plony. Natomiast nierentowne przedsiębiorstwa szybko zmieniały właścicieli.
Cytat tytułowy: Z „Testamentu politycznego” barona von Steina z 1808 r., którego współautorem był Theodor von Schön.