Gwałtowne i dramatyczne przemiany w XIX wieku – uprzemysłowienie i związane z nim przewroty techniczne i społeczne – wpłynęły także na Prusy Wschodnie, ale tutaj przebiegały wolniej. Prowincja o wciąż rolniczym charakterze pozostała konserwatywna politycznie i społecznie.
Po klęsce Napoleona nastąpiła reorganizacja Europy. Państwo polskie nadal nie istniało. W 1877 roku Prusy Wschodnie i Zachodnie zostały połączone w „Prowincję Prus”. Zachowano szczególny status prawny prowincji – nie należała ona do nowo powstałego Związku Niemieckiego. Zmiana nastąpiła dopiero po 1866 r. wraz ze Związkiem Północnoniemieckim oraz w 1871 roku, kiedy powstało Cesarstwo Niemieckie.
Rozwój transportu – utwardzenie dróg, a zwłaszcza rozbudowa kolei – oraz zniesienie cła wewnętrznego umożliwiły rozkwit handlu. Prusy Wschodnie eksportowały produkty rolne na dużą skalę. Ogólnie jednak region stracił na znaczeniu. Nowe ambitne centra kulturalne i gospodarcze Prus znajdowały się w Berlinie, w Zagłębiu Ruhry i na Górnym Śląsku.
Ilustracja:
Anton von Werner: Proklamowanie Cesarstwa Niemieckiego w dniu 18.1.1871, 1882
170 lat po pruskiej koronacji w Królewcu król Wilhelm I został koronowany na cesarza Niemiec w Wersalu podczas wojny francusko-pruskiej. Prusy Wschodnie, których pogranicza były mazursko-, polsko- i litewskojęzyczne, dopiero wtedy stały się formalnie „niemieckie”.