W XIX wieku Niemcy bałtyccy znaleźli się pod presją rusyfikacji, która ograniczyła ich dotychczasowe przywileje. Ruchy rewolucyjne w Rosji od 1905 roku i skutki I wojny światowej spowodowały wzmożoną migrację mniejszości niemieckiej z nadbałtyckiej ojczyzny. Kulminacją tego procesu było przesiedlenie w 1939 roku.
Przymusowa rusyfikacja wymusiła dostosowanie się do struktur administracyjnych caratu. W urzędach, szkołach i życiu publicznym dopuszczano tylko język rosyjski, co ograniczało niemiecką administrację krajową w sferze politycznej i kulturalnej.
Kiedy pod koniec I wojny światowej w 1918 roku Łotwa i Estonia uzyskały niepodległość, oznaczało to dla Niemców bałtyckich ostateczną utratę dawnych przywilejów i przejście na pozycję mniejszości narodowej.
Panowała jednak zgoda w kwestii obrony przez rozprzestrzenieniem się rewolucji rosyjskiej. Nowe państwa uważały, że wstępnym warunkiem obrony jest reforma rolna poprzez wywłaszczenie wielkich majątków ziemskich. Skutek był jednak taki, że wielu Niemców bałtyckich nie widziało dla siebie perspektywy pozostania w ojczyźnie, pomimo początkowo szerokich praw mniejszości.
Ilustracje:
1.) Stronica z książki „Livländische Antwort“ („Odpowiedź Inflancka”) autorstwa Carla Schirrena
Carl Schirren stał się rzecznikiem samoobrony Niemców bałtyckich przed rusyfikacją. W 1869 roku wydał „Odpowiedź Inflancką” jako polemikę wobec panslawistycznej publikacji rosyjskiego historyka Jurija Samarina. Schirren powołał się na ugruntowane historycznie prawa niemieckich Bałtów. Zdecydowanie przeciwstawił się centralistycznym zapędom i bronił wartości kultury regionalnej oraz praktykowania odpowiedzialności za samych siebie.
2.) Pocztówka przedstawiająca kamienny most w Dorpacie z podpisem w trzech językach: „Yurjew. Kamennyj Most” / „Tartu. Kiwisild” / „Dorpat. Steinbrücke“, ok. 1900 roku
Oprócz Niemców bałtyckich celem rusyfikacji stali się także Estowie i Łotysze oraz ich szkolnictwo w językach narodowych. Dążąc do centralizacji i unifikacji, władze carskiej Rosji w latach 80. XIX wieku zniosły autonomię Uniwersytetu w Dorpacie, stopniowo wprowadzając rosyjski jako język wykładowy. W 1893 roku zmieniono nazwę miasta na Juriew. Z racji faworyzowania rosyjskiej cerkwi prawosławnej ucierpiały także kościoły ewangelickie. Pierwsze rodziny bałtyckich Niemców zaczęły emigrować do Cesarstwa Niemieckiego.