Droga do dyktatury – Prusy Wschodnie głosują narodowo

W okresie Republiki Weimarskiej w Prusach Wschodnich najczęściej wybierano przedstawicieli środowisk monarchicznych i narodowo-konserwatywnych. Stosunek do Republiki od początku był krytyczny, gdyż podpisanie przez rząd niemiecki traktatu wersalskiego odebrano jako zdradę: szczególnie Wschodnioprusacy uznawali warunki traktatu za nieakceptowalne, głównie z powodu roszczeń kontrybucji, demilitaryzacji, a także strat terytorialnych, których skutkiem stało się położenie Prus Wschodnich jako enklawy.

Daleko idące żądania terytorialne ze strony Polski i Litwy podsycały gniew i niechęć wobec nowych sąsiadów, co z powodzeniem podjęli narodowi socjaliści. Zmitologizowany obraz „kraju na wschodzie”, od czasów Zakonu otoczonego przez wrogów, świetnie wpisał się w etniczno-nacjonalistyczny program partii NSDAP. Jednak z początku naziści nie byli tak popularni jak tradycyjna Niemiecko-Narodowa Partia Ludowa.

Wraz z wybuchem światowego kryzysu gospodarczego w 1929 r. nazistom udało się jednak zaprezentować jako jedyna partia, która dba o interesy Prus Wschodnich. NSDAP stała się najsilniejszą partią polityczną w Prusach.

Zdjęcia:

1.) Adolf Hitler w Królewcu, 1932

W 1932 roku Hitler podróżował po Prusach Wschodnich i w wielu miejscach był tryumfalnie przyjmowany. Jego przemówienia o silnej wspólnocie narodowej spotkały się także z entuzjazmem mniejszości etnicznych, takich jak Mazurzy i pruscy Litwini, którzy wreszcie poczuli się w pełni akceptowaną częścią społeczeństwa Prus Wschodnich.

Zdjęcie: Tajne Państwowe Archiwum Pruskiego Dziedzictwa Kulturowego, Berlin

2.) Erich Koch (1896–1986), 1938

Pochodzący z Wuppertalu Koch w 1928 roku został mianowany przez Hitlera gauleiterem Prus Wschodnich. Sukces wyborczy NSDAP w tym regionie w dużej mierze można przypisać jego aktywności. Od 1933 roku jako nowy Nadprezydent prowincji, oprócz władzy partyjnej sprawował także najwyższy urząd administracyjny w Prusach Wschodnich. W 1939 r. odpowiadał za „Okręg Administracyjny Ciechanów” w okupowanej Polsce, przyłączony do Prus Wschodnich. Po ataku na Związek Radziecki oddano mu w zarząd także „Okręg Białostocki” i „Komisariat Rzeszy Ukrainy”, co uczyniło go jednym z najpotężniejszych ludzi w Europie Wschodniej.

W Prusach Wschodnich cieszył się uznaniem dzięki programom inwestycyjnym i aktywności religijnej jako protestant. Miał wiodącą rolę w organizacji ludobójstwa na polskich i ukraińskich Żydach, dlatego po wojnie został wydany do Polski jako zbrodniarz wojenny, gdzie aż do śmierci przebywał w więzieniu w Barczewie bez wyrzutów sumienia i przyznania się do winy.

Zdjęcie: Bundesarchiv, Von Bundesarchiv, Bild 183-H13717