W 1543 roku lekarz, astronom i administrator kapituły warmińskiej Mikołaj Kopernik opublikował we Fromborku dzieło matematyczne „De Revolutionibus orbium coelestium” – „O obrotach ciał niebieskich”, które wstrząsnęło ówcześnie obowiązującą wizją świata. Kopernik stwierdził, że Ziemia i inne planety krążą wokół Słońca (teoria heliocentryczna). Tymczasem od czasów Arystotelesa uważano, że to Ziemia znajduje się w centrum wszystkich ciał niebieskich. Odpowiadało to wizji nieruchomej Ziemi, nad którą przesuwają się gwiazdy oraz było zgodne z chrześcijańską doktryną stworzenia, która sytuowała człowieka i jego ziemię w centrum boskiego działania.
Sprzeciw pojawił się najpierw ze strony ewangelików. Później teorię Kopernika skrytykowała także katolicka Inkwizycja, gdy w 1609 roku Galileusz dzięki użyciu teleskopu doświadczalnie potwierdził teoretyczny model Kopernika.
Obok Lutra jako twórcy Reformacji w 1517 roku oraz Kolumba jako żeglarza poznającego Amerykę w 1492 roku Mikołaj Kopernik należy do największych odkrywców ludzkości.
Ilustracje:
1.) Portret Kopernika, anonimowy miedzioryt
Kopernik, urodzony w Toruniu w zamożnej rodzinie rzemieślniczej, wcześnie został sierotą. Jego wuj Łukasz Watzenrode, późniejszy książę-biskup Warmii, umożliwił mu karierę kościelną, która zawiodła go także na studia do Włoch. Później pracował jako administrator i kanonik we Fromborku i w Olsztynie. Kopernik prowadził obserwacje astronomiczne za pomocą najprostszych instrumentów astronomicznych – nie istniał jeszcze teleskop. Także jego modele matematyczne były niedokładne, ponieważ zakładał orbity kołowe, a nie eliptyczne planet.
2.) Pomnik Kopernika w Olsztynie
Od XIX wieku niemieccy i polscy nacjonaliści spierali się, kto powinien przypisać sobie sławę wielkiego astronoma. Walczył z Zakonem Krzyżackim, gdyż Toruń, Frombork i Olsztyn należały do biskupstwa warmińskiego, a tym samym do polskiej części Prus. W czasach Kopernika przyporządkowywanie ludzi do narodów nie miało sensu. Ale jak napisać poprawnie jego nazwisko? Możliwe są różne formy zapisu: po niemiecku Nikolaus Kopernikus, po dolnoniemiecku Niklas Koppernigk, w formie zlatynizowanej Nicolaus Cop[p]ernicus i w formie spolszczonej jako Mikołaj Kopernik.
Zdjęcie: Nol Aders, Creative Commons-Lizenz Namensgebung 3.0