Na ziemiach między Wisłą a Niemnem, nazwanych potem Prusami Wschodnimi, w średniowieczu mieszkał bałtyjski lud Prusów. Prusowie wyznawali religię naturalną, dlatego byli zwalczani przez chrześcijańskich sąsiadów, aż wreszcie zostali podbici gwałtem i przemocą przez rycerzy zakonu krzyżackiego. Pozostała po nich przede wszystkim późniejsza nazwa „Prusy”.
Ówczesny obszar Prus, pełen bagien i lasów, był rzadko zaludniony. Prusowie byli zorganizowani w luźne plemiona, jednak nie zakładali miast. Ich język był podobny do litewskiego, ale nie posiadali pisma. Dlatego dzisiaj tak mało o nich wiemy.
Prowadzili wojny z południowymi sąsiadami – chrześcijańską Polską. Wyznawane przez nich wielobóstwo i wielożeństwo budziły pogardę ówczesnych chrześcijan. W 1231 roku zakon krzyżacki rozpoczął wieloletni podbój Prusów, zakończony ich klęską. Kto nie dał się ochrzcić, tego zabijano albo musiał uciekać z kraju.
Zakon krzyżacki sprowadził wielu osadników chrześcijańskich, głównie z Dolnych Niemiec, co spowodowało zanik kultury i języka Prusów do XVII wieku. Dzisiaj przypominają o nich tylko nazwy rzek i wsi.
„Ponieważ nie znali Boga, w swoim błędzie czcili jako boskie wszelkie stworzenia, a mianowicie słońce, księżyc i gwiazdy, grzmoty, ptaki, a także czworonożne zwierzęta, a nawet ropuchy. Mieli też lasy, pola i wody, które uważali za tak święte, że nie ośmielali się w nich ścinać drzew, uprawiać pól ani łowić ryb”.
Prusowie nie pozostawili po sobie zapisów. Wszystko, co o nich wiemy, napisali ich chrześcijańscy wrogowie, często pełni pogardy i uprzedzeń. Ważnym informatorem jest Piotr z Dusburga, który około 1330 roku spisał kronikę o początkach zakonu krzyżackiego i pierwszych stu latach w Prusach.
Zdjęcie: Możliwy obszar osadnictwa plemion pruskich. Kiedy w XIII wieku zakon krzyżacki rozpoczął podbój tych ziem, Prusowie żyli w luźnych związkach plemiennych, bez władzy centralnej. Gęstość zaludnienia była nierównomierna – najwięcej ludzi zamieszkiwało Pomezanię i Sambię.