W latach 1940–1950 ok. 12,5 miliona obywateli Rzeszy Niemieckiej i członków mniejszości niemieckich w Europie Środkowo-Wschodniej doświadczyło ucieczki i wypędzenia. Zginęły setki tysięcy.
Do końca wojny w maju 1945 r. około połowa z nich uciekła lub została ewakuowana na obszar dzisiejszych Niemiec.
Ludność, która pozostała w domach lub została zaskoczona przez front, stała się ofiarą tzw. „dzikich” wypędzeń – przeprowadzanych bez podstawy prawnej. Tym samym Polska i Czechosłowacja chciały do lipcowej konferencji w Poczdamie stworzyć fakty dokonane. Setki tysięcy ludzi wypędzono, uwięziono w obozach lub wywieziono na często wieloletnie roboty przymusowe.
Uchwały konferencji w Poczdamie zapoczątkowały końcowy etap ucieczki i wypędzenia: zorganizowane przymusowe deportacje. Nie przeprowadzono ich jednak w „uporządkowany i humanitarny sposób”, jak brzmiały ustalenia. Wynikło to w równym stopniu z konsekwencji niemieckiej polityki podboju, okupacji i eksterminacji, jak i z dążenia aliantów i państw Europy Środkowo-Wschodniej do stworzenia etnicznie jednorodnych państw narodowych.
Ilustracje:
1.) Konferencja w Poczdamie
Przywódcy trzech zwycięskich mocarstw alianckich, Winston S. Churchill (Wielka Brytania), Harry S. Truman (USA) i Józef Stalin (ZSRR), w lipcu 1945 roku w pałacu Cecilienhof w Poczdamie omawiali nowy porządek Niemiec i Europy. W rezultacie umowa podpisana w Poczdamie stworzyła podstawy prawne dla rozwoju pokojowego, demokratycznego państwa niemieckiego. Jednocześnie mocarstwa zachodnie tymczasowo uznały linię Odry i Nysy jako granicę wschodnią Niemiec. Ostateczne ustalenie granicy wschodniej nastąpiło jednak dopiero w 1990 r., po zakończeniu zimnej wojny i zjednoczeniu Niemiec.
2.) Gertrud Lerbs-Bernecker, Droga jeszcze się nie skończyła, litografia, 1946 r.
Wschodnioprusaczka Gertruda Lerbs-Bernecker (1902-1968) jako pierwsza kobieta i najlepsza uczennica Heinricha Wolffa otrzymała własną pracownię w Akademii Sztuk Pięknych w Królewcu. Po ucieczce zamieszkała w Lüneburgu i stała się jedną z najsłynniejszych niemieckich artystek okresu powojennego. Swoje doświadczenia przetworzyła w cyklu o ucieczce i wygnaniu.
Bundesarchiv, Zdjęcie 183-H27035, Zdjęcie lipiec 1945 r.